به گزارش خانه خشتی؛ مبحث جمعیت، نه تنها یک آمار صرف، بلکه از ارکان اساسی مدیریت و برنامهریزی هر کشور و تضمینکننده اقتدار ملی و پویایی اجتماعی است. حفظ تعادل و پویایی ساختار جمعیتی همواره دغدغه اصلی حکومتها در اعصار مختلف بوده و هست. دولتها با توجه به مسیر توسعهای خود، سیاستهای جمعیتی متفاوتی اعم از تشویق ولادت (سیاستهای مستقیم) یا مهاجرپذیری (سیاستهای غیرمستقیم) در پیش میگیرند. در ایران نیز این موضوع حیاتی در ادوار گوناگون، چه پیش از انقلاب در دهه ۴۰ و چه پس از آن در دهه ۶۰ و سالیان اخیر، مورد بحث و اقدامات سیاستگذاری قرار گرفته است. اهمیت این موضوع در جمهوری اسلامی ایران تا بدانجاست که پس از انقلاب اسلامی، دو بار سیاستهای جمعیتی در دست بازنگری و تجدید نظر قرار گرفته است.
ابلاغیه مقام معظم رهبری: یک نقشه راه برای آینده جمعیتی
اوج این توجهات، در روز سهشنبه، مورخ ۱۳۹۳/۰۲/۳۰، با ابلاغ سیاستهای کلی جمعیت توسط مقام معظم رهبری، خود را نشان داد. این ابلاغیه که خطاب به رؤسای قوای سهگانه و رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام بود، با درک عمیق از اهمیت مقوله جمعیت در اقتدار ملی و با توجه به فرصت بینظیر پویندگی، بالندگی و جوانی جمعیت کنونی کشور، صادر شد. هدف اصلی، جبران کاهش نرخ رشد جمعیت و نرخ باروری در سالهای گذشته و برنامهریزی جامع برای رشد اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی متناسب با این سیاستها تعیین گشت. در این ابلاغیه بر لزوم هماهنگی و تقسیم کار میان ارکان نظام و دستگاههای ذیربط، و همچنین رصد مستمر و گزارشدهی از اجرای سیاستها، تأکید شد. ۱۲ سال پس از این فرمان تاریخی، در روز ملی جمعیت، بررسی چالشهای فرزندآوری و راهکارهای درمانی آن، اهمیت دوچندانی مییابد.
دغدغههای زوجین نابارور و نوید امید با IVF
دکتر مریم مرتضوی، فوق تخصص فلوشیپ درمان ناباروری و IVF، در گفتگو با خبرنگار «خانه خشتی»، به تفصیل به معضلات کاهش جمعیت و ناباروری پرداخت.
وی با اشاره به اولین مراجعه زوجین نابارور، فشار روانی و اجتماعی را «سختترین بخش مسیر درمان» دانست و گفت:معمولاً استرس و اضطراب شدیدی در زوجین وجود دارد که عمدتاً ترس از ناباروری غیرقابل درمان و ترس از این مسئله است که ناباروری مربوط به خود فرد باشد؛ برچسب نابارور توسط اطرافیان هم یکی از عوامل اصلی این نگرانی است.
با این حال، دکتر مرتضوی خبر خوبی را برای زوجین نابارور به ارمغان آورد: اکثر موارد ناباروری با درمانهای پیشرفته امروز قابل درمان است و اکثر زوجین میتوانند نهایتاً صاحب فرزند شوند.
IVF: از لقاح مصنوعی تا انتخاب ژنتیکی جنین
درمان IVF که پیشرفتهترین شیوه درمان ناباروری محسوب میشود، در موارد متعددی کاربرد دارد؛ از جمله ناباروری شدید با علت مردانه، ناباروری طولانیمدت، ناباروری که به سایر درمانها پاسخ نمیدهد، مواردی که لولههای رحمی بسته باشند و یا خانمی ذخیره تخمدان پایین داشته باشد.
دکتر مرتضوی همچنین به کاربردهای نوین و فراتر از درمان ناباروری IVF در دهههای اخیر اشاره کرد و افزود: IVF کاربردهای دیگری نظیر تعیین جنسیت جنین، مواردی از سقط مکرر و همچنین برای زوجینی که سابقه تولد نوزاد با مشکل ژنتیکی داشتهاند، پیدا کرده است و این امکان وجود دارد که جنین قبل از انتقال به رحم بررسی ژنتیکی شود و در صورت سالم بودن به رحم منتقل گردد.
سن مادر، عامل حیاتی در باروری
فوق تخصص فلوشیپ درمان ناباروری و IVF، سن مادر را مهمترین عامل در زمینه باروری زوجین دانست و هشدار داد: سن بالای ۳۵ سال و به ویژه بالای ۴۰ سال به شدت قدرت باروری و شانس موفقیت IVF را کاهش میدهد.
افسانه و واقعیت در مورد IVF: شفافسازی متخصص
دکتر مرتضوی به دو باور غلط رایج در مورد IVF اشاره کرد که منجر به سردرگمی و نگرانی زوجین میشود:
“فرزند IVF فرزند واقعی زوجین نیست“: وی این باور را رد کرد و توضیح داد: در IVF از تخمک و اسپرم زوجین استفاده میشود و فرزند به لحاظ ژنتیکی مشابه فرزند حاصل از لقاح و بارداری طبیعی است.
وی تنها مورد استثنا را استفاده از تخمک و اسپرم اهدایی دانست که در این موارد نیمی از ژنتیک فرزند مربوط به زوج نابارور خواهد بود.
“هزینه بالای IVF“: این متخصص، این باور را نیز نادرست خواند و تصریح کرد: در حال حاضر با مساعدتهای به عمل آمده در بخشهای دولتی، این خدمت با هزینه بسیار کم در اختیار زوجهای نابارور قرار میگیرد که بسته به نوع بیمه، از رایگان تا حدود $۷$ میلیون تومان متغیر است.
وی افزود که یک سیکل IVF حدود ۱۴ روز طول میکشد.
سبک زندگی و علل ناباروری
دکتر مرتضوی نقش سبک زندگی را بر ایجاد ناباروری مؤثر دانست و اظهار داشت: چاقی و تماس با آلایندههای محیطی از عوامل ایجاد ناباروری در خانمها و آقایان محسوب میشوند.
وی در مورد تأثیر استرس بر ناباروری، بیان کرد که شواهد علمی کافی برای مؤثر بودن نقش آن در ایجاد ناباروری به دست نیامده است.
از نظر آماری و علمی، تقریباً در نیمی از موارد ناباروری، علت مردانه و نیمی علت زنانه دخیل میباشند، البته در مواردی هم هر دو عامل مردانه و زنانه نقش دارند. در برخی موارد نیز، علیرغم تمام بررسیها، هیچ علتی برای ناباروری پیدا نمیشود که اصطلاحاً ناباروری با علت نامشخص اطلاق میگردد.
آمار نگرانکننده و توصیههای حیاتی
متاسفانه آمار دقیقی از شیوع ناباروری در ایران وجود ندارد و در گذشته هم وجود نداشته است که بتوان با هم مقایسه کرد، اما دکتر مرتضوی تخمین زد: تقریباً از هر $۵$ زوج یک زوج در ایران دچار مشکل ناباروری میباشند.
دکتر مرتضوی در مورد سن باروری توصیه کرد که خانمها قبل از ۳۵ سال اقدام به بارداری کنند. وی تأکید کرد: در مواردی که زوجین عوامل خطر ناباروری دارند، لازم است که هرچه سریعتر جهت بررسی و درمان از نظر ناباروری به پزشک مراجعه کنند. به ویژه در خانمهای بالای ۴۰ سال توصیه میگردد که در شروع اقدام به بارداری جهت بررسی مراجعه نمایند. برای زوجین جوانی که هیچ عامل خطری برای ناباروری ندارند، پس از یک سال اقدام به بارداری و عدم موفقیت، بررسیها و درمان ناباروری آغاز میگردد.
وی همچنین به گروههای خاصی اشاره کرد که باید بدون اتلاف وقت به پزشک متخصص مراجعه نمایند: در خانمهایی که سیکل قاعدگی نامنظم یا سابقهای از عفونت لگنی و یا بیماری اندومتریوز دارند و یا در بستگان درجه اول سابقه یائسگی زودرس دارند، توصیه میشود بدون اتلاف وقت به پزشک متخصص مراجعه نمایند.
حفظ باروری برای آینده
در مورد خانمهایی که بنا به دلایلی میخواهند بارداری را تا سنین بالا به تأخیر بیندازند، دکتر مرتضوی استفاده از تخمک و یا جنین فریز شده را راهکاری برای حفظ شانس باروری تا حدودی برای این افراد دانست.
توصیه نهایی به زوجین:
دکتر مرتضوی در پایان گفتگویش، توصیهای مهم به تمامی زوجین داشت: توصیه بنده به تمامی زوجین اقدام به بارداری در سن مناسب است؛ چراکه همانطور که عرض کردم، سن باروری به خصوص در خانمها محدودیت دارد و به تأخیر انداختن بارداری متاسفانه میتواند شانس بارداری موفقیتآمیز را برای همیشه در این افراد از بین ببرد.
این توصیه حیاتی، در روز ملی جمعیت، یادآور مسئولیت فردی و جمعی در قبال آینده جمعیتی و اقتدار ملی کشور است
گزارش از مژده عباسپور
انتهای پیام/